Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Projekty badawcze

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Projekty badawcze

Kierownik projektu: dr hab. Małgorzata Zachara-Szymańska

Nazwa grantu: MiniGRANTY POB Heritage (edycja I) 

Źródło finansowania: POB Heritage 

Czas realizacji: 03.2021-03.2022 

Kwota finansowania: 15 000 PLN

Opis: 

Przedmiotem projektu będą badania nad wątkami pamięci o Holokauście obecne w formach sprawowania przywództwa politycznego.  

Planowane badania wstępne dotyczyć nowego wątku w badaniach nad naturą i mechanizmami globalnego przywództwa, koncentrującego się wokół kwestii budowania znaczeń i tożsamości, co stanowi jedną z istotnych płaszczyzn oddziaływań przywódczych. Zakłada się zbadanie wątków dotyczących Holokaustu w przekazach przywódczych formułowanych w przestrzeni politycznej i społecznej (wystąpienia publiczne, znaczące opowieści przywódcze, inicjatywy społeczne, narzędzia doskonalenia kompetencji przywódczych), aby ocenić na ile ten rodzaj pamięci współtworzy współczesne oddziaływania społeczne. Jako, że przyjęte ramy badawcze odnoszą się do przywództwa globalnego, które zakłada poszukiwanie porozumienia międzykulturowego poprzez odniesienie do uniwersalnej wspólnoty losów, badania dotyczyć będą przekazów formułowanych przede wszystkim w państwach EU i Stanach Zjednoczonych.  

Daje to nadzieję na ocenę żywotności pamięci o Holokauście we współczesnym przekazie politycznym i oznaczenie kanałów transmisji tej pamięci do innych regionów i kontekstów kulturowych.  
 
Znaczenie badań: badania dotyczą sfery, która potencjalnie może przenieść treści dziedzictwa związanego z Holocaustem do obszarów, które pozostając poza zinstytucjonalizowanymi formami pamięci, bliskie są interesom, celom i relacjom realizowanym przez liderów politycznych i społecznych współcześnie. Rozszerzają wiedzę na temat uniwersalizacji i globalizacji pamięci o Zagładzie. 

Kierownik projektu: dr hab. Garry Robson, prof. UJ

Nazwa grantu: Mini-granty dla pracowników - Laboratorium Społecznych (r)Ewolucji: "Społeczne (r)ewolucje: poza horyzontem teraźniejszości" 

Źródło finansowania: POB FutureSoc 

Czas realizacji: sierpień 2021 r. 

Kwota finansowania: 8 792,00 PLN 

Numer referencyjny: FS.4.12.2020 

Opis: 

Niniejszy projekt ma na celu zestawienie doświadczeń młodych ludzi – spędzających coraz więcej czasu online – z pojawieniem się zjawiska „kapitalizmu nadzoru” (Zuboff 2019). Stanowić ma próbę krytycznego spojrzenia na koncepcję „upodmiotowionego cyfrowego tubylca” i weryfikacji tezy, że dzieci i nastolatki podlegają narastającej manipulacji i są wykorzystywane w sposoby zakłócające proces stabilnego formowania się osobowości oraz zrównoważone zachowania prospołeczne w swych rodzinach i rzeczywistym świecie społecznym. W tym kontekście postawić można natychmiast szereg podstawowych pytań: Jak mamy rozumieć i przewidywać długoterminowe konsekwencje konstruowania „architektur wyboru” i praktyk „nakierowywania” („nudge”) w manipulacji młodymi użytkownikami poprzez interfejs ekranu? Czy mają one faktycznie na celu pomijanie racjonalnej świadomości użytkowników, jak również automatyzację ich reakcji i zachowań w sieci? Jakie zagrożenia dla wykształcenia rzeczywistej autonomii, twórczej sprawczości i dojrzałej samoświadomości wynikają z tych czynników dla młodych ludzi?  

W nawiązaniu do tych zagadnień, artykuł – stanowiący centralny element niniejszego projektu – ma na celu zbadanie (w kontekście USA) niektórych potencjalnych aspektów dynamiki i konsekwencji tego, co wygląda dzisiaj jak nieunikniona ekspansja edukacji internetowej. Kontekst dla tego zjawiska stanowią: konsolidacja coraz bardziej skorporatyzowanego sektora oświatowego i ekspansja nowej, wysoce technokratycznej formy kapitalizmu algorytmicznego / nadzoru (jak zasygnalizowano wyżej), w których zapewne będzie ono osadzone. Czy możliwym jest, w miarę jak zagłębiamy się w to przyszłe środowisko – być może oparte na nowym rodzaju ucyfrowionej, bezgotówkowej gospodarki, że technologie kształcenia wirtualnego rozwiną się w większym stopniu w stronę programowania studentów do zajęcia w nim swych miejsc niż ku wyzwoleniu ich potencjału wolnych i twórczych jednostek? Czy jest prawdopodobne, w tym kontekście, że szkolnictwo wyższe może zacząć przybierać formę systemu warunkowania instrumentalnego, w stylu B. F. Skinnera, dla określonych ról społeczno-ekonomicznych? Czy dla urzeczywistnienia tego celu idealny nie byłby system silnie zindywidualizowanych modułów, realizowanych zdalnie, być może poprzez wykorzystujące sztuczną inteligencję protokoły nauczania, oceniania i informacji zwrotnej? Czy gromadzenie danych o studentach w celach badawczych, a także rozwój sztucznej inteligencji i biotechnologii transhumanistycznych mogą być wstępem do kontrolowanej integracji tego pokolenia obywateli z nadchodzącym systemem gospodarczym i społecznym, opartym na 5G / Internecie Rzeczy? 

Kierownik projektu: dr hab. Łukasz Wordliczek, prof. UJ

Nazwa grantu: OPUS 18 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: od 1-01-2021 do 31-12-2021 

Kwota finansowania: 49 910 PLN 

Opis: 

Głównym celem projektu jest stworzenie bazy danych dla Polski w ramach szerszego międzynarodowego przedsięwzięcia – Comparative Agendas Project (CAP) – zgodnie z przyjętym schematem kodowania. 

CAP udostępnia (bez opłat i embarga) badaczom, studentom, decydentom oraz innym zainteresowany dane odzwierciedlające kształt polityki publicznej w różnym czasie i różnych obszarach. Obecnie, CAP obejmuje następujące kraje: Australia, Belgia, Brazylia, Chiny, Chorwacja, Dania, Francja, Holandia, Hiszpania, Izrael, Kanada, Niemcy, Nowa Zelandia, Portugalia, Rosja, Węgry, Włochy, Szwajcaria, Turcja, Stany Zjednoczone oraz Wielka Brytania. Wybrane dane są także dostępne dla stanów Floryda i Pensylwania oraz dla Unii Europejskiej. Polska jest wciąż poza tym projektem. 

Dane CAP umożliwiają analizowanie polityki publicznej w co najmniej dwóch podejściach: szeregów czasowych i badań porównawczych. Stąd, dalsze działania przewidują scalenie danych CAP z innymi zbiorami danych, np. wynikami wyborów, programów partii politycznych (Manifesto Research Project), danych parlamentarnych (ParlGov Database), badań opinii publicznej, czy też wybranych wskaźników ekonomicznych. Dzięki temu, stosowne działania pozwolą na zebranie danych empirycznych opisujących istotne wymiary działań politycznych. 

Obszerny i wielowymiarowy zbiór danych CAP jest także godny zainteresowania z punktu widzenia zastosowań uczenia maszynowego w politologii. Niezależnie od postępów w tym zakresie w informatyce, jest to wciąż względnie mało eksploatowane podejście w ramach nauk politycznych. Szczegółowo rzecz ujmując, planowane jest zastosowanie do klasyfikacji danych metod uczenia maszynowego, w szczególności metody identyfikacji i segmentacji tematów z zakresu przetwarzania języka naturalnego (oparte o sieć neuronową typu CNN, do uczenia której zostanie wykorzystana ręcznie zakodowana próbka danych oraz o klasyfikator SVM oparty na słowach kluczowych). Planowane jest także sięgnięcie po metody analizy sieci (gdyż zarówno pomiędzy różnymi typami danych, jak i w ramach większości z nich występują powiązania). 

Kierownik zespołu UJ: dr hab. Radosław Rybkowski, prof. UJ

Kierownik projektu: MariaLuisa Lavitrano (Universita’ Degli Studi di Milano-Bicocca) 

Zespół:

Projekt międzynarodowy z udziałem: Universita’ degli Studi di Milano-Bicocca, European Molecular Biology Laboratory, CESSDA ERIC, Integrated Carbon Observation System-European Research Infrastructure Consortium, European Synchrotron Radiation Facility, ECCSEL-European Research Infrastructure Consortium, E-Science-European Infrastructure for Biodiversity and Ecosystem Research, Core Technologies for Life Sciences, Core Technologies for Life Sciences, Universidad Politecnica de Madrid, Goeteborgs Universitet, Universita degli Studi di Trento, Universita degli Studi di Milano, Alma Mater Studiorum-Universita di Bologna, Uniwersytet Jagielloński, Universidad Complutense de Madrid, Universite Paris I Pantheon-Sorbonne 

Nazwa grantu: H2020-Infrasupp-2018-2020 

Źródło finansowania: Komisja Europejska 

Czas realizacji: 4 lata (ciągle na etapie ostatecznego negocjowania umowy – brak ustalonej daty początkowej) 

Kwota finansowania: 2 000 000 euro 

Numer referencyjny: Grant agreement no. 101008503 

Opis: 

Infrastruktura Badawcza (IB) jest podstawą doskonałości naukowej i istotnym elementem w wypełnianiu założeń Unii Europejskiej stworzenia społeczeństwa opartego na wiedzy. Wspólnie z Infrastrukturą Podstawową (IP) – istniejącą w wielu uniwersytetach, ośrodkach badawczych i narodowych centrach IB-IB stała się jednym z ważnych elementów realizowania strategii UE Otwartej Nauki oraz Otwartych Innowacji oraz kluczem do ich sukcesu. Wobec rosnącego znaczenia IB oraz IP, pytanie, jak je zorganizować, utrzymać, jak nimi zarządzać i jak je finansować nadal pozostaje jednym z kluczowych wyzwań dla agencji finansujących oraz instytucji badawczych. 

Ten projekt po raz pierwszy grupuje IB, IP oraz europejskie uniwersytety, z nowoczesnym zamierzeniem, by usprawnić dostęp oraz by przygotować kadrę zarządzającą krajowymi i międzynarodowymi laboratoriami i centrami badawczymi w Europie. Głównym celem RItrainPlus jest opracowanie i uruchomienie programu kształcenia, by zapewnić dobrze przygotowaną obecną i przyszłą kadrę zarządzającą europejską infrastrukturą badawczą oraz infrastrukturą podstawową. 

RItrainPlus: 

  1. wesprze dążenie do doskonałości, usprawni działanie i doprowadzi do długoterminowej stabilności europejskiej IB oraz IP dzięki: wprowadzeniu formalnych programów kształcenia - podyplomowych studiów dla menedżerów zarządzających IB; uczeniu się z najlepszych praktyk – programie krótkoterminowej wymiany pomiędzy  IB/IP z różnych krajów; wymianie najlepszych doświadczeń – stworzenie forum wymiany najlepszych praktyk działania w zarządzaniu infrastrukturą, umożliwiającą promowanie istniejących rozwiązań oraz dzieleni się doświadczeniem i wiedzą; 
  2. stworzy podstawy przygotowywania wysoko wykwalifikowanego personelu przygotowanego do zarządzania IB i IP dzięki wprowadzeniu opracowanych kursów do istniejących programów kształcenia uniwersyteckiego oraz certyfikowanych kursów LLL; 
  3. stworzy trwałą European School for Management of Research Infrastructures. 

W ciągu czterech lat trwania projektu zostaną zrealizowane wszystkie założone działania, dzięki zaangażowaniu członków ERIC, EIROforum, agencji narodowych oraz innych interesariuszy odpowiedzialnych za prowadzenie polityki naukowej. 

Kierownik projektu: Dr Katarzyna Górska

Zespół: dr Joanna Kulpińska

Nazwa grantu: SocietyNow! Konkurs w ramach Programu Strategicznej Inicjatywy Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim

Źródło finansowania: POB FutureSoc

Czas realizacji: 01.05.2020-31.12.2020

Kwota finansowania: 13,000 zł

Opis:

Celem projektu jest analiza zmian wywołanych przez COVID-19 w ramach polityki imigracyjnej Polski i ich wpływ na rynek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem imigrantów. Badaniu poddane zostały zarówno sytuacja i konsekwencje wspomnianych modyfikacji bezpośrednio dla największych grup imigranckich w Polsce, jak również podjęta została próba prognozy następstw ostatnich zdarzeń na różne sektory polskiego rynku pracy. Analizę oparto zarówno na danych zastanych (akty prawne, bieżące dane statystyczne) jak i wywołanych (badania sondażowe). W rezultacie projektu powstanie analiza strategii migracyjnych cudzoziemców pracujących dotąd na polskim rynku pracy, analiza obecnego PIPP ze szczególnym naciskiem na możliwe do wprowadzenia rozwiązania uwzględniające migrantów, analiza implementowanych strategii państwa i samorządów oraz ich rezultatów (specjalne rozwiązania dla imigrantów i ich efekty, tarcza anty-kryzysowa), a także analiza rynku pracy i jego aktualnych wzorów (podaż i popyt, oferty pracy, zwolnienia imigrantów, wskaźniki bezrobocia). Kluczowymi rezultatami przeprowadzonych badań będą odpowiedzi na poniższe pytania: 1) czy i jak polski rząd był przygotowany na ewentualne pojawienie się pandemii i czy uwzględniono w tych strategiach migrantów (analiza PIPP)? 2) jak zmiany wywołane przez COVID-19 wpłynęły na sytuację migrantów czasowych oraz nieudokumentowanych? 3) jaka była reakcja pracodawców zatrudniający migrantów? (wzorce zatrudnienia) 4) jakie działania podjął rząd, samorządy, instytucje w celu ochrony imigrantów? (prawo migracyjne, prawo pracy, nowe formy zatrudnienia?) 5) jakie będą długofalowe skutki pandemii COVID-19 dla migrantów oraz lokalnych rynków pracy? – propozycja kontynuacji badań porównawczych.

Kierownik projektu: prof. dr hab. Dorota Praszałowicz

Zespół:

  • dr Joanna Kulpińska (Uniwersytet Jagielloński) 

Nazwa grantu: OPUS 19 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2021-2023 

Kwota finansowania: 403 312 PLN 

Numer referencyjny: 2020/37/B/HS6/02687 

Opis: 

Przedmiotem badań jest polsko-amerykańskie skupisko w Seattle, w stanie Waszyngton, jego przeszłość i teraźniejszość. Proces przeobrażeń tego skupiska jest analizowany w kontekście migracji w ramach transatlantyckiego rynku pracy oraz przeobrażeń społeczności europejskich imigrantów w USA, analiza jest prowadzona z wykorzystaniem najnowszych propozycji teoretycznych w światowych studiach migracyjnych. Polacy osiadali w Seattle i okolicy poczynając od lat 80. XIX wieku. Był to czas pionierski, gdy biali osadnicy zasiedlali region Pacific Northwest i gdy budowano kolejowe połączenie z głównymi ośrodkami w USA (1883, 1893). Z czasem pojawiły się kolejne strumienie imigracyjne: polscy uchodźcy po II Wojnie Światowej, uchodźcy solidarnościowi oraz inni imigranci z PRL, wreszcie w ostatnich dekadach Polacy znajdujący zatrudnienie w korporacjach IT oraz high-tech, które mają siedziby w Seattle (Microsoft, Boeing). To niezwykle zróżnicowane skupisko imigracyjne, na które składają się potomkowie najdawniejszych i powojennych imigrantów oraz niedawni przybysze, jest wewnętrznie splecione siecią gęstych powiązań oraz atrakcyjnych imprez, jak na przykład coroczny Polski Festiwal w lipcu oraz Polski Festiwal Filmowy jesienią. Jednak niedawni przybysze, pomimo zaangażowania w życie wspólnoty, nie chcą być zaliczani do Polonii. Na obecnym etapie można ich nazwać an un-imagined community, co obnaża paradoks tej sytuacji. Celem badań jest 1. odkrycie mechanizmów procesów migracji, które w przeszłości przywiodły Polaków w ten odległy region USA; 2. analiza wewnętrznego zróżnicowania tego skupiska z uwzględnieniem różnych pokoleń imigracyjnych oraz kwestii statusu społecznego i podziału ról w kategoriach genderowych (bread winners and bread bakers); 3. odtworzenie struktury organizacyjnej tej grupy, ze wskazaniem żywotności dawnych struktur (Stowarzyszenie Dom Polski założone w 1918 roku; oddziały Polskiego Związku Narodowego, pierwsze powstało w 1890 roku; polonijne parafie w mieście i okolicy) oraz nowych form aktywności: szkoły języka polskiego dla dzieci, platformy internetowe; 4. odtworzenie relacji z innymi grupami etnicznymi: Chorwatami, Żydami, Ukraińcami; 5. analiza różnych strategii przeobrażeń tożsamości w nowym otoczeniu; 6. dekonstrukcja stereotypowego postrzegania lokalnej wspólnoty polonijnej. Efektem badań będzie przedstawienie nowego modelu badań przeobrażeń współczesnych społeczności imigracyjnych. Model ten znajdzie zastosowanie do analiz innych skupisk imigracyjnych, innych grup etnicznych, w innych miejscach. 

Kierownik projektu: dr Agnieszka Małek

Zespół:

  • dr Anna Fiń (Uniwersytet Pedagogiczny) 
  • dr Stella Strzemecka (Uniwersytet Jagielloński) 

Nazwa grantu: OPUS 18 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2020-2023 

Kwota finansowania: 266 726 PLN 

Numer referencyjny: 2019/35/B/HS5/03451 

Opis:

Perspektywa transnarodowości pozwala wydobyć znaczenie różnorodnych relacji i zależności, które kształtują się w wyniku migracji grup i jednostek. Migranci, osoby nie migrujące, ale w różny sposób powiązane z wyjeżdzającymi oraz migranci powrotni tworzą rozległą sieć wzajemności funkcjonującą ponad granicami państwowymi. Te transnarodowe relacje mają wymiar ekonomiczny, społeczno-kulturowy i polityczny. O ile dwa pierwsze rodzaje powiązań doczekały się licznych analiz i opracowań, o tyle związki polityczne są wciąż zjawiskiem wymagającym pogłębionych studiów. Dotyczy to w szczególności mechanizmów i konsekwencji transnarodowej politycznej aktywności migrantów, przekazów politycznych i praktyk.  

W dotychczasowych badaniach poświęconych obecności migrantów w sferze publicznej koncentrowano się przede wszystkim na analizach ich partycypacji wyborczej w krajach napływu i/lub pochodzenia. W niniejszym projekcie transnarodowość polityczna rozumiana jest w szerszy sposób i obejmuje zarówno partycypację wyborczą, jaki i inne formy zaangażowania, takie jak organizacja spotkań politycznych, pozyskiwanie funduszy na rzecz partii politycznych, uczestnictwo w protestach, lobbowanie na rzecz spraw ważnych z punktu widzenia państwa/społeczności pochodzenia, transfer politycznych idei i przekonań. W polskich studiach migracyjnych przeważają przy tym badania prowadzone wśród migrantów poakcesyjnych, a zatem ograniczone są do kontekstu europejskiego. Niewielu badaczy prowadzi analizy procesów współczesnych migracji transatlantyckich, zwłaszcza w kontekście najnowszych koncepcji teoretycznych, mimo że przez dekady Ameryka Północna była jednym z najważniejszych kierunków emigracji Polaków, wciąż zresztą wybieranym choć na mniejszą skalę.  

Przypadek polskich migrantów w Kanadzie jest szczególnie ciekawy z kilku powodów: licznej imigracji z lat osiemdziesiątych oraz z okresu bezpośrednio po transformacji ustrojowej, co pozwala na prowadzenie analiz porównawczych; umiejscowienia polskich migrantów pomiędzy „starymi” grupami europejskimi, a obecnie dominującymi imigrantami pochodzącymi z państw azjatyckich; kontekstu polityki imigracyjnej i integracyjnej państwa przyjmującego (m.in. oficjalna polityka wielokulturowości, liberalne prawo dotyczące podwójnego obywatelstwa). Wybór Kanady i Toronto (będącego największym skupiskiem polskich imigrantów w Kanadzie) odpowiada zatem na potrzebę prowadzenia porównawczych studiów nad transnarodowymi praktykami.  

Projekt ma na celu: (1) pozyskanie wiedzy na temat form politycznego zaangażowania oraz transferowania i wykorzystywania politycznych przekazów; (2) zidentyfikowanie transnarodowych praktyk i przepływów oraz narzędzi wykorzystywanych do kontaktów ze społecznością pochodzenia (3) określenie determinantów politycznego zaangażowania migrantów; (4)rozpoznanie znaczenia (re)socjalizacji politycznej w państwie/społeczności pochodzenia oraz w miejscu osiedlenia; (5) zbadanie oczekiwań migrantów w odniesieniu do działań państwa pochodzenia na rzecz diaspory, jak również zobowiązań diaspory wobec państwa.  

Badania oparte na metodach jakościowych (wywiady pogłębione, wywiady eksperckie, obserwacja uczestnicząca) będą prowadzone zarówno w Kanadzie (z polskimi migrantami), jak i w Polsce (z niemigrującymi członkami rodzin i znajomymi oraz z migrantami powrotnymi), czyli w miejscach transnarodowych praktyk. Istotne znaczenie ma zatem perspektywa różnych osób uwikłanych w proces migracyjny. Takie podejście pozwala na zrozumienie złożonych praktyk dotyczących przekazów politycznych oraz czynników skłaniających migrantów do politycznej aktywności.  

Projekt jest oryginalny zarówno ze względu na podjętą problematykę, wciąż niedostatecznie rozpoznaną w studiach migracyjnych, prowadzenie badań jednocześnie w państwie pochodzenia i osiedlenia oraz przyjęcie perspektywy różnych aktorów społecznych - migrantów, nie-migrantów oraz reemigrantów. Wyniki badań będą stanowić wkład w naukową dyskusję na temat migracji i polityki, w szczególności w odniesieniu do wpływu transnarodowych przekazów ma postawy i zachowania polityczne. Rezultatem badań będą co najmniej trzy artykuły opublikowane w recenzowanych, międzynarodowych czasopismach naukowych, monografia w języku angielskim oraz wystąpienia konferencyjne. 

Kierownik projektu: dr hab. Łukasz Kamieński, prof. UJ

Nazwa grantu: OPUS 17 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2020-2023 

Kwota finansowania: 256 397 PLN 

Numer referencyjny: 2019/33/B/HS5/01297 

Opis: 

Hakowanie mózgu w celu obdarzenia człowieka fenomenalnymi umiejętnościami i superludzkimi zdolnościami, takimi jak sterowanie urządzeniami za pomocą myśli czy zapośredniczona technologicznie telepatia, jest tematem dobrze znanym z fantastyki naukowej. Jest też jednym z głównych motywów pojawiających się w kilku odcinkach Black Mirror, jednego z najbardziej intrygujących seriali telewizyjnych stworzonego przez Charliego Brookera. Odcinek zatytułowany Men Against Fire (2016) ukazuje wizję przekształconego za pomocą zaawansowanej neurotechnologii żołnierza przyszłości. Przełomową technologią, jaką przedstawia, jest zaawansowany interfejs neuronalny. Odgrywa on kilka nowatorskich funkcji: wspomaga trening wojskowy, wzmacnia wydajność, wpływając na percepcję i dehumanizując przeciwnika, ułatwia jego zabijanie przeciwnika, poprawia komunikację wojskową, poszerza świadomość sytuacyjną i zapobiega traumie wojennej. To, oczywiście, wytwór wyobraźni, jednak w jaki sposób gwałtowne i doniosłe postępy w neurobiologii, zachodzące obecnie i dopiero wyłaniające się, korespondują z popularną fantastyką naukową? W ciągu ostatnich dwóch dekad niezwykły rozwój neuronauki, postępujący równolegle do równie szybkiego i zdumiewającego postępu w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) i robotyki, przekształca fantastycznonaukowe fantazje w fantastyczną naukę. Od samego początku neuro odkrycia, techniki i technologie przyciągały zainteresowanie amerykańskiego sektora wojskowego, który pozostaje jednym z głównych katalizatorów i entuzjastycznych sponsorów innowacyjnych badań nad mózgiem. A perspektywy, jakie otwiera neurobiologia i neurotechnologie, stwarzają ogromne szanse, bowiem ich zastosowania w sferze bezpieczeństwa narodowego i obrony mogą się okazać prawdziwie przełomowe.  

Neurotechnologie mogą być i będą wykorzystywane do wielu zadań na różnych poziomach służby wojskowej: od rekrutacji i przydziału obowiązków po walkę i powiązane z nią zadania (takie jak wywiad i komunikacja), od profesjonalnego treningu po rehabilitację; od obrazowania mózgu umożliwiającego zidentyfikowanie konkretnych pożądanych cech, skłonności i zachowań po jego stymulację służącą poprawie wydajności, wzmocnieniu umiejętności uczenia się, wyostrzenia zdolności kognitywnych, zmniejszaniu zmęczenia i podbudzaniu czujności; oraz od monitorowania i optymalizowania aktywności mózgu w czasie rzeczywistym po modelowanie nastroju i zapobieganie zaburzeniom po obsługę systemów broni za pomocą myśli i interfejsów neuronalnych.  

Przedmiotem projektu są takie właśnie przełomowe osiągnięcia i, ogólnie rzecz biorąc, rola, jaką neuronauka i neurotechnologie odgrywać będą w XXI w. w sferze wojskowości i stosunków międzynarodowych. Zapożyczając podejście od Kennetha Waltza, który pod koniec lat 50. XX w. zaproponował słynne ujęcie trzech „obrazów” interpretacji przyczyn wojny, taksonomię, która należy do klasyki dyscypliny Stosunków Międzynarodowych, implikacje tego rozwoju analizowane są na trzech poziomach. Poziom pierwszy, mikro, dotyczy jednostki ludzkiej i natury człowieka, a zatem żołnierza. Drugi, meso, skupia się na państwie, a zatem rządzie, siłach zbrojnych i społeczeństwie. Wreszcie poziom trzeci, a więc makro, to szczebel system międzynarodowego. Projekt stawia i próbuje odpowiedzieć na pytanie o to, jakie zmiany na tych trzech poziomach wywoła niezwykły pochód neuronauki i neuroinżynierii.  

Badaniom przyświeca kilka celów. Jednym jest zdiagnozowanie i zbadanie nowego zjawiska, które zostaje określone jako neurobiologia wojny. Innym jest dogłębna eksploracja tego nowego krajobrazu – neurobiologii na wojnie. Wreszcie, co najistotniejsze, celem jest analiza przełomowych konsekwencji tych zmian dla żołnierza, sił zbrojnych, taktyki i strategii wojskowej, charakteru wojny i stosunków międzynarodowych. Nieuchronnie, w powietrzu wiszą również poważne pytania natury etycznej.  

Hipoteza, jaka zostaje postawiona, głosi, że na naszych oczach rozwija się neuro rewolucja w sprawach wojskowych, która wraz z ogromnym rozwojem w sferach robotyki i AI nie tylko przekształci żołnierzy i wojnę, transhumanizując ich, a później posthumanizując, ale też będzie miała wpływ na stosunki międzynarodowe, sprzyjając neuro wyścigowi zbrojeń między USA i Chinami. Neurotechnologie rozwijane będą zarówno pod kątem ofensywnej taktyki i strategii (ulepszające przekształcanie własnych żołnierzy w doskonalsze „narzędzia” wojny oraz tworzenie neurobroni do wykorzystania przeciwko siłom zbrojnym przeciwnika i jego cywilnej populacji) oraz defensywnym (zapobieganie wrogim neuroatakom wymierzonym we własnych żołnierzy i cywilów).  

Tempo, zasięg i intensywność neurorewolucji w wojskowości i bezpieczeństwie postawi ludzkość w obliczu nowej rzeczywistości i nowych zjawisk, takich jak neurobezpieczeństwo i neuropolityka, neurobronie i neuroobrona, neurostrategia i neuroetyka i prawdopodobnie jeszcze wielu innych.  

To, co dawniej było fantastyką naukową, staje się zatem rzeczywistością, a wojsko odgrywa w tej transformacji wiodącą rolę. 

Kierownik projektu: dr Monika Sawicka

Nazwa grantu: MINIATURA 4 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2020-2022 

Kwota finansowania: 22 826 PLN 

Numer referencyjny: 2020/04/X/HS5/02006 

Opis: 

Działanie naukowe zakłada wyjazd badawczy do Brazylii w celu zebrania i wytworzenia danych, które umożliwią wstępną analizę polityki zagranicznej Brazylii w regionie Ameryki Łacińskiej w przedziale czasowym 2003-2020. Mając na uwadze problem badawczy, jakim jest wpływ globalnej pozycji Brazylii na role i status regionalny państwa, w trakcie działania naukowego zebrany zostanie materiał empiryczny, który umożliwi poszukiwanie odpowiedzi na następujące pytania badawcze: jakie były najważniejsze inicjatywy realizowane w Ameryce Łacińskiej w latach 2003-2020 w zakresie integracji regionalnej, mediacji, współpracy na rzecz rozwoju i bezpieczeństwa? Czy działania podejmowane przez Brazylię w Ameryce Łacińskiej były spójne z polityką realizowaną we wcześniejszych okresach (między 1945 i 2002 rokiem)? Jakie zmiany można zidentyfikować w prowadzonej przez Brazylię polityce regionalnej pomiędzy 2003 i 2020 rokiem? Czy globalny status państwa i aspiracje wielkomocarstwowe wpływały na stosunki Brazylii z partnerami regionalnymi? W trakcie wyjazdu przeprowadzone zostaną kwerendy w wybranych archiwach w Rio de Janeiro i Brasilii. Ponadto pobyt w Brasilii zakłada przeprowadzenie częściowo ustrukturyzowanych wywiadów z przedstawicielami MSZ Brazylii i misji dyplomatycznych wybranych państw Ameryki Łacińskiej. Jakościowa analiza treści i analiza narracyjna zebranego materiału empirycznego pozwolą mi odpowiedzieć na pytania badawcze, dopracować model teoretyczny (wpływ zmiennej globalnego statusu państwa na zmienne regionalnych ról i statusu państwa) planowanego szerszego projektu badawczego i przygotować hipotezy badawcze, które będą weryfikowane na dalszych etapach badania przy zastosowaniu tego modelu. 

Kierownik projektu: dr Tomasz Soroka

Nazwa grantu: MINIATURA 3 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2019-2022 

Kwota finansowania: 26 488 PLN 

Numer referencyjny: 2019/03/X/HS5/00948 

Opis: 

Planowane działanie naukowe ma charakter wyjazdu badawczego do Kanady, do Iqaluit, stolicy terytorium Nunavut. Nadrzędnym celem projektowanych badań jest pozyskanie pogłębionej wiedzy o prawnopolitycznych wymiarach ochrony języka inuickiego (inuktitut) w Nunavut oraz ocena skuteczności polityki językowej Nunavut w zakresie rewitalizacji i promocji jęz. inuktitut. Samo terytorium Nunavut, wyodrębnione jako autonomiczna inuicka część Kanady dopiero w 1999 r., jest miejscem szczególnym na kulturowojęzykowej mapie Kanady. Spośród kanadyjskich prowincji i terytoriów, Nunavut jest największą terytorialnie jednostką administracyjną (ponad 2 mln km2), ale też jedyną, gdzie dla większości mieszkańców językiem macierzystym jest jeden z języków rdzennych (inuktitut właśnie), a nie żaden z urzędowych języków Kanady (ang. i fr.). Obok Grenlandii – na której zresztą dominuje, pełniąc rolę oficjalnego języka, dialekt będący odmianą języka inuktitut (zwany kalaallisut lub jęz. grenlandzkim) – Nunavut stanowi największy obszar urzędowej ochrony i zintensyfikowanej rewitalizacji języka rdzennego w tzw. Nowym Świecie (inuktitut jest równoprawnym jęz. urzędowym Nunavut obok angielskiego i francuskiego, a polityka terytorium zmierza do zachowania dominującej pozycji inuktitut w prawodawstwie, sądownictwie, polityce, biznesie i edukacji). Realizowany projekt ma udzielić odpowiedzi na kilka istotnych pytań badawczych, dotyczących rzeczywistej roli, jaką język inuktitut odgrywa w życiu politycznym i prawnym Nunavut (szczególnie w obliczu powszechnej anglicyzacji kanadyjskich instytucji publicznych na obszarach zamieszkanych przez ludność rodzimą, także Inuitów), w tym zwłaszcza w zakresie: a) wypracowanych standardów i praktyk ochrony prawnej inuktitut w Nunavut, b) podjętych działań politycznych na rzecz promocji, rewitalizacji i wzmocnienia pozycji inuktitut jako języka codziennej komunikacji w Nunavut (w ramach polityki edukacyjnej i regulacji językowych na rynku pracy), c) oceny skuteczności powyższych działań (zestawienie zapisów prawnych z danymi statystyczno-demograficznymi dot. języków w Nunavut), d) odbioru społecznego podjętych inicjatyw i oczekiwań w tym zakresie (wywiady z ekspertami i nauczycielami, badania ankietowe), e) planów i przyszłych strategii na rzecz rewitalizacji jęz. inuktitut i zapobiegania postępującej anglicyzacji (zwłaszcza młodzieży) Nunavut (wywiady z decydentami politycznymi). Projekt wymagał będzie zastosowania różnorodnych metod badawczych, w tym metody analizy historycznej (w części projektu analizującej ewolucję praw językowych i politykę ochrony języka w Nunavut) oraz wnikliwej analizy treści źródłowych materiałów zastanych (praw językowych, strategii politycznych, protokołów posiedzeń legislatury Nunavut, rozporządzeń ministerialnych). Metody ilościowe, statystyczne i porównawcze, zostaną zastosowane do analizy danych demograficznych i etniczno-językowych oraz przy badaniach ankietowych. Istotna część badań oparta będzie na pogłębionych wywiadach eksperckich. Tylko znikoma część poszukiwanych materiałów dostępna jest w systemie otwartym bądź zdalnym. Większość materiałów źródłowych, zwłaszcza dotyczących współczesnej dynamicznej sytuacji językowej w Nunavut, zdeponowana jest w Iqaluit Centennial Library, należącej do Nunavut Public Library Services, sieci bibliotecznej posiadającej najbogatsze zbiory poświęcone polityce językowej Nunavut. Najistotniejszą częścią planowanych badań są badania terenowe, zwłaszcza wywiady i konsultacje. W czasie trzytygodniowego pobytu planowane jest przeprowadzenie pogłębionych wywiadów z naukowcami z Nunavut Arctic College, zajmującymi się kwestią praw językowych ludności rodzimej i ochrony języków autochtonicznych w Arktyce kanadyjskiej, a także z politykami legislatury terytorialnej i rządu Nunavut odpowiedzialnymi za politykę edukacyjną terytorium i planowanie polityki językowej oraz przedstawicielami organizacji pozarządowych (Inuit Tapiriit Kanatami) i biura komisarza ds. języka inuickiego. Wszystkie ww. instytucje mają swoje siedziby lub delegatury w Iqaluit, co pozwoliłoby uniknąć drogiego podróżowania po Nunavut. Dotarcie do wspomnianych środowisk ułatwić mogłaby mi dotychczasowa współpraca z naukowcami zajmującymi się polityką językową Kanady (m.in. z prof. François Vaillancourt z Universite de Montreal), a także moje wieloletnie doświadczenie jako sekretarza Polskiego Towarzystwa Badań Kanadyjskich i bardzo dobre kontakty z kanadyjskimi placówkami dyplomatycznymi. Planowane działanie badawcze ma na celu skompletowanie materiału badawczego (bazującego zarówno na danych zastanych, jak i tych wywołanych wywiadami i badaniami ankietowymi) nt. polityczno-prawnej pozycji jęz. inuktitut w Nunavut i skuteczności jego ochrony i rewitalizacji. Moją intencją jest publikacja uzyskanych wyników w międzynarodowym czasopiśmie naukowym o tematyce polityczno-językowej (np. „Language Problems and Language Planning”). Sama tematyka języków rdzennych Kanady w polskiej literaturze przedmiotu praktycznie nie była dotąd omawiana. Również w Kanadzie analizy polityki językowej skupiają się zazwyczaj na federalnej polityce dwujęzyczności lub prawach językowych i relacjach pomiędzy frankofonami i anglofonami na poziomie prowincji. Dopiero w ostatnich kilkunastu latach nieco częściej uwagę naukowców zaczęły przykuwać kwestie praw językowych grup imigranckich lub rdzennych. Wciąż jednak analizy dotyczące polityki językowej w kanadyjskiej Arktyce, zwłaszcza w Nunavut – „najmłodszym” kanadyjskim terytorium, są nieliczne i traktują sprawę fragmentarycznie. W dalszej perspektywie zatem chciałbym pozyskane wyniki wykorzystać w pracy nad szerzej zakrojonym projektem, który planuję zgłosić do konkursu OPUS, traktującym o ogólnokanadyjskiej polityce językowej i miejscu języków rodzimych w tej polityce.  

Kierownik projektu: dr Rafał Kuś

Nazwa grantu: MINIATURA 3 

Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki 

Czas realizacji: 2019-2022 

Kwota finansowania: 29 532 PLN 

Numer referencyjny: 2019/03/X/HS5/00759 

Opis: 

Planowane działanie naukowe to wyjazd badawczy do Stanów Zjednoczonych (College Park, Maryland oraz Waszyngton, D.C.). Temat badania dotyczy miejsca National Public Radio (NPR, amerykańskie radio publiczne) w systemie medialnym i politycznym USA. NPR, powstałe na mocy ustawy Public Broadcasting Act z 1967 r., stanowi niewielki, ale istotny element amerykańskiego systemu radiowego, uzupełniając ofertę nadawców komercyjnych o misyjne audycje kulturalne, edukacyjne i publicystyczne.   

Projekt przewiduje wykorzystanie mieszanych metod badawczych, w tym technik ilościowych: analizy zawartości i badań ankietowych, oraz technik jakościowych: wywiadu intensywnego i studium przypadku. Zamierzam również wykorzystać doświadczenia z wcześniejszych akcji badawczych.  

Czterotygodniowy wyjazd obejmie m.in. gruntowną kwerendę biblioteczną (przeprowadzoną w National Public Broadcasting Archives w bibliotece University of Maryland w College Park oraz w American Archive of Public Broadcasting w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie), a także wywiady intensywne (realizowane w waszyngtońskich centralach NPR i CPB).  

Spodziewanym efektem działania naukowego będzie zebranie materiałów badawczych, ich analiza, a następnie przygotowanie artykułu poświęconego NPR, który zamierzam opublikować w jednym z amerykańskich czasopism medioznawczych (np. „Journal of Radio & Audio Media”). 

Na ile i z jakim skutkiem neuro-techno-naukowe innowacje odzwierciedlają wizje, znane z fantastyki naukowej? Pytania te domagają się uważnego, systematycznego, całościowego i interdyscyplinarnego studium z perspektywy nauk społecznych, co też stanowi cel tego projektu.